ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ПАРКИНСОН АУРУЫБОЙЫНША ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ

Аңдатпа

Кіріспе. Паркинсон ауруы (ПА)– бұл бірқатар моторлы және моторлы емес белгілермен көрінетін прогрессивті
нейродегенеративті ауру. Аурудың себебі анық емес, бірақ ірі эпидемиологиялық зерттеулерді зерттей отырып,
аурудың полиэтиологиялық екені белгілі болады. Генетикалық факторлармен қатар қоршаған ортаның сыртқы
факторлары, адамның өмір салты маңызды рөл атқарады.
Мақсаты. Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі пациенттерде ПА дамуына әсер етуі мүмкін сырқаттанушылық пен
қауіп факторлары арасындағы ассоциацияны зерделеу және анықтау.
Материалдар мен әдістер. Көлденең бір сәттік когорттық зерттеу. Зерттеу барысында Pubmed, Web of Science,
Scopus библиографиялық дерекқорын пайдалана отырып, 43 басылымның әдебиеттеріне шолу негізінде
құрастырылған ПД қауіп факторлары бойынша сауалнама қолданылды. Сауалнамаға 2015 жылғы жаңа
диагностикалық критерийлерге сәйкес ПД диагнозы расталған 450 пациент қатысты.
Өзара байланыстың беріктігін бағалау өлшемін білдіретін конъюгация коэффициенті χ2 критерийлеріне
негізделген.Крамердің V критерийі номиналды және категориялық айнымалылар арасындағы байланыс Күшін
талдау үшін де қолданылды. Нәтижелер р≤0,05 мәнінде маңызды болып саналды. Деректерді статистикалық
өңдеуді SPSS 22.0 нұсқасы жүргізді.
Нәтижелер. 450 пациенттің ІШІНДЕ 198 ер адам (44%) және 252 әйел (56%) болды. Аурудың ауырлығы
бойынша таралуы Хен-Яр бойынша дәрежеге сәйкес жіктелді: 144 пациент (32%) I дәрежеде болды, II дәрежеде -
110 пациент (24,4%), III дәрежеде – 129 науқас (28,7%), 55 науқаста (12,2%) - IV дәреже және V дәрежеде 12
пациент болды (2,7%). Зерттеу көрсеткендей, ауылдық жерлерде тұратын, егіншілікпен айналысатын және ұңғыма
суын ауыз су ретінде пайдаланатын адамдарда ПА даму қаупі жоғары болды. Бұл деректер әдеби дереккөздерге
сәйкес пестицидтердің немесе басқа химиялық заттардың әсері ПА үшін қауіп факторы болып табылады деген
гипотезаны қолдайды. Сондай-ақ, тәуекел факторлары мен ПА ауырлығы арасындағы корреляциялық байланыс
анықталды. Аурудың кезеңдері мен 27-53 жас аралығындағы су көзі бойынша пайыздық бөлу арасындағы
салыстырмалы талдау кезінде статистикалық сенімді байланыс (p≤0,01) IV кезең мен ұңғымадан суды пайдалану (30,6%) арасында есептелген коэффициентпен анықталды (бұдан әрі ОШ) - 3,70; 54-64 жас аралығында-V кезең
мен ұңғымадан суды пайдалану арасында (4,9%; ОШ–2,34; p≤0,05). Аурудың кезеңдері бойынша пайыздық бөлу
мен пациенттің тұрғылықты жері арасындағы 54-64 жас аралығындағы салыстырмалы талдау кезінде V кезең мен
ауылдық жерде тұру (4,2%; ОШ–2,05; p≤0,05) арасында статистикалық сенімді байланыс (p≤0,05) анықталды.
Басқа факторларға сәйкес статистикалық сенімді байланыс табылмады.
Қорытыңдылар. Бұл зерттеу біздің өңірде ПА қауіп факторларын анықтау бойынша бірінші болып табылады.
Жиналған деректердің нәтижелері бойынша Қазақстанның оңтүстік өңірінде ПА-дың барлық қауіп факторларының
ішінен ұңғыма суын ауылдық жерде тұратын және ауыл шаруашылығымен айналысатын адамдар арасында ауыз
су ретінде пайдаланудың сенімді статистикалық маңыздылығы анықталғаны анықталды.