ҚАЗАҚСТАН ӘЙЕЛДЕРІНДЕГІ ҚАЙТАЛАМАЛЫ ЖҮКТІЛІКТІҢҮЗІЛУІМЕН D ДӘРУМЕНІ РЕЦЕПТОРЫ (VDR) ГЕНІНІҢ ВАРИАНТТАРЫ МЕН КӨПЛОКУСТЫ ГАПЛОТИПТЕРДІҢ АССОЦИАЦИЯСЫН ЗЕРТТЕУ
DOI:
https://doi.org/10.34689/SH.2026.28.1.007Кілт сөздер:
генотиптер , гаплотиптер , қайталамалы жүктіліктің үзілуі , D дәрумені рецепторыАңдатпа
Өзектілігі. Қайталамалы жүктіліктің үзілуі (ҚЖҮ) — репродуктивті денсаулық саласындағы өзекті мәселелердің
бірі болып табылады, әрі оның себептері жағдайлардың жартысынан астамында анықталмаған күйінде қалып отыр. D дәруменінің тапшылығы жүктіліктің қолайсыз нәтижелерімен байланысты, ал D дәрумені рецепторын (VDR) кодтайтын геннің генетикалық вариациялары репродуктивтік функцияға әсер етуі мүмкін. Алайда әртүрлі популяциялар бойынша алынған мәліметтер бір-біріне қарама-қайшы және Орталық Азия әйелдері арасында мұндай зерттеулер бұрын жүргізілмеген.
Мақсаты. Қазақстан әйелдері арасында D дәрумені рецепторы (VDR) генінің он кең таралған полиморфизмдері мен көплокусты гаплотиптерінің қайталамалы жүктіліктің үзілу қаупімен ықтимал байланысын анықтау.
Материалдар мен әдістері. Зерттеуге ҚЖҮ диагнозы бар 200 әйел және бақылау тобы ретінде 200 көп босанған әйел қатыстырылды. Барлық қатысушылар Қазақстанның әйелдерінен іріктеліп, rs739837, rs7975232, rs1544410, rs7975128, rs2228570, rs731236, rs7967152, rs2238140 және rs2853564 полиморфизмдері нақты
уақыттағы ПТР әдісі арқылы жоғары сенімділікпен генотиптелді.
Нәтижелері. Барлық зерттелген SNP-тер бақылау тобындағы сау әйелдер арасында Харди–Вайнберг тепе-теңдігіне сай болды. Ешбір полиморфизм ҚЖҮ даму қаупімен немесе оны төмендетумен статистикалық тұрғыдан байланысты болған жоқ. Минорлық аллель жиілігі мен генотиптер үлестері екі топ арасында айтарлықтай айырмашылық көрсетпеді, генетикалық модельдерге (кодоминантты, доминантты, рецессивті, артық- доминантты, лог-аддитивті) қарамастан. Гаплотиптік талдау кезінде ең жиі кездесетін GCCGGAAGA гаплотипі эталон ретінде алынғанда, TATAGGCAG гаплотипі мен ҚЖҮ арасында бастапқыда теріс байланыс байқалды (P = 0,001), бірақ
Бонферрони түзетуінен кейін маңыздылығын жоғалтты (P = 0,059
Қорытынды. Зерттеу нәтижелері Қазақстанның әйелдер популяциясында VDR генінің полиморфизмдері мен қайталамалы жүктіліктің үзілу қаупі арасында айқын байланыс жоқ екенін көрсетті.
Дәйексөз үшін:
Аманжолқызы А., Укыбасова Т.М., Марат А.М., Турешева А.Б., Сапарбаев С.С. Қазақстан әйелдеріндегі қайталамалы жүктіліктің үзілуімен D дәрумені рецепторы (VDR) генінің варианттары мен көплокусты гаплотиптердің ассоциациясын зерттеу // Ғылым және Денсаулық сақтау. 2026. Vol.28 (1), Б. 55-65. doi 10.34689/SH.2026.28.1.007
Әдебиеттер тізімі
1. Adler G., Adler M.A., Mahmutbegoviс E. Genetic architecture of pregnancy loss: co-inheritance of risk factors in Bosnian women. Folia Biol. (Praha). 2023;69:75–80.
2. Ali Khan I., Alhaizan M.A., Neyazi S.M., Al-Hakeem M.M., Alshammary A.F. Relevance of serum levels and functional genetic variants in vitamin D receptor gene among Saudi women with gestational diabetes mellitus. Nutrients. 2023;15:4288.
3. Almawi W.Y., Al-Shaikh F.S., Melemedjian O.K., Almawi A.W., Protein Z. an anti-coagulant protein with expanding role in reproductive biology. Reproduction. 2013;146:R73–R80.
4. Almawi W.Y., Busson M., Tamim H., Al-Harbi E.M., Finan R.R., Wakim-Ghorayeb S.F. et al. HLA class II profile and distribution of HLA-DRB1 and HLA-DQB1 alleles and haplotypes among Lebanese and Bahraini Arabs. Clin. Diagn. Lab. Immunol. 2004;11:770–774.
5. Ameen G., Irani-Hakime N., Fawaz N.A., Mahjoub T., Almawi W.Y. An Arab selective gradient in the distribution of factor V G1691A (Leiden), prothrombin G20210A, and methylenetetrahydrofolate reductase (MTHFR) C677T. J. Thromb. Haemost. 2005;3:2126–2127.
6. Arai H. Miyamoto K. Taketani Y. Yamamoto H. Iemori Y. Morita K. et al. A vitamin D receptor gene polymorphism in the translation initiation codon: effect on protein activity and relation to bone mineral density in Japanese women. J. Bone Miner. Res. 1997;12:915–921.
7. Barišić A., Pereza N., Hodžić A., Krpina M.G., Ostojić S., Peterlin B. Genetic variation in the maternal vitamin D receptor FokI gene as a risk factor for recurrent pregnancy loss. J. Matern. Fetal Neonatal Med. 2021;34:2221–2226.
8. Bottini N., Meloni G.F., Finocchi A., Ruggiu G., Amante A., Meloni T., Bottini E. Maternal-fetal interaction in the ABO system: a comparative analysis of healthy mothers and couples with recurrent spontaneous abortion suggests a protective effect of B incompatibility. Hum. Biol. 2001;73:167–174.
9. Cai W., Shen X.Y., Zhu B.P., Pan S.L. Relationship between vitamin D receptor gene polymorphism and preterm birth. Nan Fang Yi Ke Da Xue Xue Bao. 2016;36:1276–1280.
10. Chen C., Wang S., Zhang C., Wu X., Zhou L., Zou X. et al. Association between serum vitamin D level during pregnancy and recurrent spontaneous abortion: a systematic review and meta-analysis. Am. J. Reprod. Immunol. 2022;88:e13582.
11. Eliwa J., Papas R.S., Kutteh W.H. Expanding the role of chromosomal microarray analysis in the evaluation of recurrent pregnancy loss. J. Reprod. Immunol. 2024;161:104188.
12. Gabbai D., Harlev A., Friger M., Steiner N., Sergienko R., Kreinin A. et al. Pregnancy outcomes among patients with recurrent pregnancy loss and uterine anatomic abnormalities. J. Perinat. Med. 2018;46:728–734.
13. Gallo S., McDermid J.M., Al-Nimr R.I., Hakeem R., Moreschi J.M., Pari-Keener M. et al. Vitamin D supplementation during pregnancy: an evidence analysis center systematic review and meta-analysis. J. Acad. Nutr. Diet. 2020;120:898–924.
14. Giourga C., Papadopoulou S.K., Voulgaridou G., Karastogiannidou C., Giaginis C., Pritsa A. Vitamin D deficiency as a risk factor of preeclampsia during pregnancy. Diseases. 2023;11:158.
15. Gonçalves D.R. Braga A. Braga J. Marinho A. Recurrent pregnancy loss and vitamin D: a review of the literature. Am. J. Reprod. Immunol. 2018;80:e13022.
16. Guo Y., Zhang Y., Tang X., Liu X., Xu H. Association between vitamin D receptor (VDR) gene polymorphisms and hypertensive disorders of pregnancy: a systematic review and meta-analysis. PeerJ. 2023;11:e15181.
17. Hajjej A., Abdrakhmanova S., Turganbekova A., Almawi W.Y. Distribution of HLA Class I and Class II alleles and haplotypes in German and Uzbek minorities in Kazakhstan, and relationship to other populations. HLA. 2020;96:615–620.
18. Hajjej A., Abdrakhmanova S., Turganbekova A,. Almawi W.Y. HLA allele and haplotype frequencies in Kazakhstani Russians and their relationship with other populations. HLA. 2023;101:249–261.
19. Hennessy M., Dennehy R., Meaney S., Devane D., O'Donoghue K. A protocol for a systematic review of clinical practice guidelines for recurrent miscarriage. HRB Open Res. 2020;3:12.
20. Hou H., Zhang J.Y., Chen D., Deng F., Morse A.N., Qiu X. et al. Altered decidual and placental catabolism of vitamin D may contribute to the aetiology of spontaneous miscarriage. Placenta. 2020;92:1–8.
21. Javorski N., Lima C.A.,Silva L.V., Crovella S. de Azêvedo Silva J. Vitamin D receptor (VDR) polymorphisms are associated to spontaneous preterm birth and maternal aspects. Gene. 2018;642:58–63.
22. Kalaitzopoulos D.R., Lempesis I.G., Athanasaki F., Schizas D., Samartzis E.P., Kolibianakis E.M. et al. Association between vitamin D and endometriosis: a systematic review. Hormones (Athens). 2020;19:109–121.
23. Khalife D., Ghazeeri G., Kutteh W. Review of current guidelines for recurrent pregnancy loss: new strategies for optimal evaluation of women who may be superfertile. Semin. Perinatol. 2019;43:105–115.
24. Liu J., Dai Q., Li W., Guo Y., Dai A., Wang Y. et al. Association of vitamin D receptor gene polymorphisms with gestational diabetes mellitus: a case-control study in Wuhan, China. BMC Pregnancy Childbirth. 2021;21:142.
25. Mahjoub T., Mtiraoui N., Tamim H. et al. Association between adverse pregnancy outcomes and maternal factor V G1691A (Leiden) and prothrombin G20210A genotypes in women with a history of recurrent idiopathic miscarriages. Am. J. Hematol. 2005;80:12–19.
26. Ota K., Dambaeva S., Kim M.W., Han A.R., Fukui A., Gilman-Sachs A. et al. 1,25-Dihydroxyvitamin D3 regulates NK-cell cytotoxicity, cytokine secretion, and degranulation in women with recurrent pregnancy losses. Eur. J. Immunol. 2015;45:3188–3199.
27. Palacios C., Trak-Fellermeier M.A., Martinez R.X., Lopez-Perez L., Lips P., Salisi J.A., John J.C. Peña-Rosas J.P. Regimens of vitamin D supplementation for women during pregnancy. Cochrane Database Syst. Rev. 2019;10:CD013446.
28. Radzinsky V.E., Ramazanova F.U., Khamoshina M.B., Azova M.M., Orazov M.R., Orazmuradov A.A. Vitamin D insufficiency as a risk factor for reproductive losses in miscarriage. Gynecol. Endocrinol. 2021;37(Suppl 1):8–12.
29. Sakko Y., Turesheva A., Gaipov A., Aimagambetova G., Ukybassova T., Marat A. et al. Epidemiology of spontaneous pregnancy loss in Kazakhstan: a national population-based cohort analysis during 2014–2019 using the national electronic healthcare system. Acta Obstet. Gynecol. Scand. 2023;102:1682–1693.
30. Saraf R., Morton S.M., Camargo C.A., Grant C.C., Global summary of maternal and newborn vitamin D status: a systematic review. Matern. Child Nutr. 2016;12:647–668.
31. Sater M.S., Finan R.R., Abu-Hijleh F.M., Abu-Hijleh T.M., Almawi W.Y. Anti-phosphatidylserine, anti-cardiolipin, anti-β2 glycoprotein I and anti-prothrombin antibodies in recurrent miscarriage at 8–12 gestational weeks. Eur. J. Obstet. Gynecol. Reprod. Biol. 2012;163:170–174.
32. Sater M.S., Finan R.R., Mustafa F.E., Al-Khateeb G.M., Almawi W.Y. Anti-annexin V IgM and IgG autoantibodies and the risk of idiopathic recurrent spontaneous miscarriage. J. Reprod. Immunol. 2011;89:78–83.
33. Tamblyn J.A., Pilarski N.S., Markland A.D., Marson E.J., Devall A., Hewison M. et al. Vitamin D and miscarriage: a systematic review and meta-analysis. Fertil. Steril. 2022;118:111–122.
34. Turesheva A., Aimagambetova G., Ukybassova T,. Marat A., Kanabekova P., Kaldygulova L. et al. Recurrent pregnancy loss etiology, risk factors, diagnosis, and management: fresh look into a full box. J. Clin. Med. 2023;12:4074.
35. Wang Y., Wang O., Li W., Ma L., Ping F., Chen L. et al. Variants in vitamin D binding protein gene are associated with gestational diabetes mellitus. Medicine (Baltimore). 2015;94:e1693.
36. Wolski H., Kurzawińska G., Ożarowski M., Mrozikiewicz A.E., Drews K., Karpiński T.M. et al. Vitamin D receptor gene polymorphisms and haplotypes in the etiology of recurrent miscarriages. Sci. Rep. 2021;11:4646.
37. Wolski H., Kurzawińska G., Ożarowski M., Drews K., Barlik M., Piątek K. et al. FokI vitamin D receptor polymorphism as a protective factor in intrahepatic cholestasis of pregnancy. Ginekol. Pol. 2020;91:719–725.
38. Zammiti W., Mtiraoui N., Mercier E., Abboud N., Saidi S., Mahjoub T. et al. Association of factor V gene polymorphisms (Leiden; Cambridge; Hong Kong and HR2 haplotype) with recurrent idiopathic pregnancy loss in Tunisia: a case-control study. Thromb. Haemost. 2006;95:612–617.
39. Zeng Q., Zou D., Wei Y., Ouyang Y., Lao Z., Guo R. Association of vitamin D receptor gene rs739837 polymorphism with type 2 diabetes and gestational diabetes mellitus susceptibility: a systematic review and meta-analysis. Eur. J. Med. Res. 2022;27:65.
40. Zhang F., Huang J., Zhang G., Dai M., Yin T., Huang C. et al. No evidence of a causal relationship between miscarriage and 25-hydroxyvitamin D: a Mendelian randomization study. Hum. Reprod. Open. 2024;hoae011.
41. Zhang H., Wang S., Tuo L., Zhai Q., Cui J., Chen D. et al. Relationship between maternal vitamin D levels and adverse outcomes. Nutrients. 2022;14:4230.
42. Zhao H., Wei X., Yang X. A novel update on vitamin D in recurrent pregnancy loss. Mol. Med. Rep. 2021;23:382.
Жүктеулер
Жарияланды
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Айнур Аманжолқызы, Талшын Укыбасова, Айзада Марат, Акбаян Турешева, Самат Сапарбаев (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.