Online ISSN: 3007-0244,
Print ISSN:  2410-4280
АЛҒАШҚЫ МЕДИКО-САНИТАРЛЫҚ КӨМЕК ДЕҢГЕЙІНДЕ БАЛАЛАР СЕМІЗДІГІНІҢ АЛДЫН АЛУ ЖӘНЕ ЕМДЕУ. ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ.
Кіріспе. Бүгінгі таңда балалардағы семіздік жаһандық пандемияға айналды. Алдын алу стратегиялары осы пандемиямен күресу үшін денсаулық сақтаудың ең тиімді араласуы болып табылады. Диетаны өзгерту және салауатты өмір салтын насихаттау, тұрақты физикалық белсенділік, экран уақытын азайту және мінез-құлық араласуларын қамтитын көп компонентті тәсіл семіздіктің алдын алуда тиімді екендігі көрсетілді. Отбасы, мектеп және қоғамның қатысуы ұзақ мерзімді нәтижелер үшін маңызды, сонымен қатар дұрыс тамақтану және физикалық белсенділік үшін орталар мен мүмкіндіктерді жасауға көмектесетін саясатты әзірлеуге үкіметтің қатысуы маңызды. Балалардағы семіздікпен күресу өте күрделі мәселе. Ол салауатты диета мен өмір салтын ұстанумен қатар әрбір балаға бейімделген салмақ жоғалтудың құрылымдық бағдарламасын ұстануды қамтиды. Семіздікке қарсы препараттар балалық шақта шектеулі рөл атқарады және жас балаларға ұсынылмайды. Бариатриялық хирургия сырқаттанған семіздігі бар ересек жасөспірімдерге арналған, бірақ оны осы жас тобында қолданудың ұзақ мерзімді қауіпсіздігі туралы деректер шектеулі. Мақсаты. Алғашқы медико-санитарлық көмек көрсету мекемелерінде балалардағы семіздіктің алдын алу және емдеу бойынша әдебиет деректерін талдау. Іздеу стратегиясы. Зерттеу барысында алғашқы медико-санитарлық көмек көрсету мекемелерінде балалардағы семіздіктің алдын алу және емдеу мәселелерімен айналысатын ағылшын және орыс тілдеріндегі толық мәтінді басылымдар зерттелді. Әдебиеттерді іздеу барысында келесі іздеу жүйелері пайдаланылды: Pubmed, Web of Science, Cyberleninka, Google Scholar кілт сөздер бойынша. Іздеу кезеңі 2013-2023 жылдар деп белгіленді. Жарияланымдарды шолуға қосу критерийлері келесідей болды: орыс және ағылшын тілдеріндегі, жалпыға қолжетімді және статистикалық расталған қорытындылары бар толық мәтінді басылымдар. Алып тастау критерийлері: қысқаша есептер, газет мақалалары және жеке хабарламалар. Осы тақырып бойынша 413 жарияланым болды. Оның ішінде 53 жарияланым зерттеу мақсатына сәйкес келді. Нәтижелер мен қорытындылар. Балалардағы семіздіктің алдын алу және емдеу қоғамнан, медицина қызметкерлерінен және басқа саладағы мүдделі тараптардан шұғыл назар аударуды және міндеттемені талап ететін күрделі мәселе болып табылады. Семіздіктің алдын алу үшін қолдануға болатын қарапайым тәсілдер теңгерімді диетаны, ұйқы гигиенасын және салауатты өмір салтын насихаттауды қамтиды. Үй, мектеп және қоғам мінез-құлық және білім беру шараларын басқаруға болатын маңызды платформалар болып табылады. Ананың тамақтануы мен күтімінен бастап, нәрестелік, балалық және жасөспірімдік кезеңге дейін салауатты тамақтану мен өмір салтына үнемі назар аудара отырып, өмір бойы көзқарас қатаң түрде ұсынылады. Семіздіктің тұрақты және айтарлықтай төмендеуі үшін барлық платформалардағы көп компонентті араласулар қажет.
Әкімжан М. Бахтыбай1, https://orcid.org/0009-0008-0439-527X Зайтуна А. Хисметова1, https://orcid.org/0000-0001-5937-3045 Назым С. Искакова1, https://orcid.org/0000-0001-5631-5499 Гульзат Ж. Сарсенбаева2, https://orcid.org/0000-0002-1518-6528 Камила М. Ахметова3, https://orcid.org/0009-0009-6257-4337 1 КеАҚ «Семей медицина университеті», Семей қ., Қазақстан Республикасы; 2 АҚ «Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы», Шымкент қ., Қазақстан Республикасы; 3 КеАҚ «Астана медицина университеті», Астана қ., Қазақстан Республикасы.
1. Al-Khudairy L. et al. Diet, physical activity and behavioural interventions for the treatment of overweight or obese adolescents aged 12 to 17 years // The Cochrane database of systematic reviews. 2017. № 6 (6),P. 31-51. 2. Ash T. et al. Family-based childhood obesity prevention interventions: a systematic review and quantitative content analysis // The international journal of behavioral nutrition and physical activity. 2017. № 1 (14), P.1-12. 3. Berge J.M. et al. Parent conversations about healthful eating and weight: associations with adolescent disordered eating behaviors // JAMA pediatrics. 2013. № 8 (167). P. 746–753. 4. Boutelle K.N. et al. Effect of Attendance of the Child on Body Weight, Energy Intake, and Physical Activity in Childhood Obesity Treatment: A Randomized Clinical Trial // JAMA pediatrics. 2017. № 7 (171). P. 622–628. 5. Brown T. et al. Interventions for preventing obesity in children // The Cochrane database of systematic reviews. 2019. № 7 (7), P.26-39. 6. Campbell K.J. et al. A parent-focused intervention to reduce infant obesity risk behaviors: a randomized trial // Pediatrics. 2013. № 4 (131). P. 652–660. 7. Colquitt J.L. et al. Diet, physical activity, and behavioural interventions for the treatment of overweight or obesity in preschool children up to the age of 6 years // The Cochrane database of systematic reviews. 2016. № 3 (3), P.12-25. 8. Davoli A.M. et al. Pediatrician-led motivational interviewing to treat overweight children: an RCT // Pediatrics. 2013. № 5 (132), P.1236-1246. 9. Ek A. et al. A Parent Treatment Program for Preschoolers With Obesity: A Randomized Controlled Trial // Pediatrics. 2019. № 2 (144),P.228-251. 10. Elinder L.S. et al. A Healthy School Start Plus for prevention of childhood overweight and obesity in disadvantaged areas through parental support in the school setting - study protocol for a parallel group cluster randomised trial // BMC public health. 2018. № 1 (18), P.1-13. 11. Fidler Mis N. et al. Sugar in Infants, Children and Adolescents: A Position Paper of the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Committee on Nutrition // Journal of pediatric gastroenterology and nutrition. 2017. № 6 (65). P. 681–696. 12. Golden N.H. et al. Preventing Obesity and Eating Disorders in Adolescents // Pediatrics. 2016. № 3 (138),P.1-10. 13. Hassink S.G. et al. The Role of the Pediatrician in Primary Prevention of Obesity // Pediatrics. 2015. № 1 (136). C. e275–e292. 14. Howard J.B. et al. Obesogenic Behavior and Weight-Based Stigma in Popular Children’s Movies, 2012 to 2015 // Pediatrics. 2017. № 6 (140),P.1-8. 15. Huang J.S. et al. Childhood obesity for pediatric gastroenterologists // Journal of pediatric gastroenterology and nutrition. 2013. № 1 (56). P. 99–109. 16. Jebeile H. et al. Obesity in children and adolescents: epidemiology, causes, assessment, and management // The lancet. Diabetes & endocrinology. 2022. № 5 (10). P. 351–365. 17. Klein J.D. et al. Prenatal and Pediatric Primary Care-Based Child Obesity Prevention Program: A Randomized Trial // Pediatrics. 2020. № 4 (146),P.1-11. 18. Lenders C.M. et al. Addressing Pediatric Obesity in Ambulatory Care: Where Are We and Where Are We Going? // Current obesity reports. 2016. № 2 (5). P. 214–240. 19. Lessard L.M. et al. Parental Contributors to the Prevalence and Long-term Health Risks of Family Weight Teasing in Adolescence // The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine. 2021. № 1 (69). P. 74–81. 20. Louise J. et al. The effects of dietary and lifestyle interventions among pregnant women with overweight or obesity on early childhood outcomes: an individual participant data meta-analysis from randomised trials // BMC medicine. 2021. № 1 (19),P.1-15. 21. Mantovani G. et al. Recommendations for Diagnosis and Treatment of Pseudohypoparathyroidism and Related Disorders: An Updated Practical Tool for Physicians and Patients // Hormone research in paediatrics. 2020. № 3 (93). P. 182–196. 22. Martin A. et al. Physical activity, diet and other behavioural interventions for improving cognition and school achievement in children and adolescents with obesity or overweight // The Cochrane database of systematic reviews. 2018. № 3 (3), P.1-21. 23. Mead E. et al. Diet, physical activity and behavioural interventions for the treatment of overweight or obese children from the age of 6 to 11 years // The Cochrane database of systematic reviews. 2017. № 6 (6),P.1-25. 24. Muth N.D. et al. Public Policies to Reduce Sugary Drink Consumption in Children and Adolescents // Pediatrics. 2019. № 4 (143),P.1-18. 25. O’Connor E.A. et al. Screening for Obesity and Intervention for Weight Management in Children and Adolescents: Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force // JAMA. 2017. № 23 (317). P. 2427–2444. 26. Onis M. de, Branca F. Childhood stunting: a global perspective // Maternal & child nutrition. 2016. № Suppl 1 (12 Suppl 1). P. 12–26. 27. Paruthi S. et al. Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations: A Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine // Journal of clinical sleep medicine : JCSM : official publication of the American Academy of Sleep Medicine. 2016. № 6 (12). P. 785–786. 28. Paul I.M. et al. Effect of a Responsive Parenting Educational Intervention on Childhood Weight Outcomes at 3 Years of Age: The INSIGHT Randomized Clinical Trial // JAMA. 2018. № 5 (320). P. 461–468. 29. Pont S.J. et al. Stigma Experienced by Children and Adolescents With Obesity // Pediatrics. 2017. № 6 (140), P.1-17. 30. Quattrin T. et al. Cost-effectiveness of Family-Based Obesity Treatment // Pediatrics. 2017. № 3 (140),P.1-8. 31. Ray D. et al. Barriers and facilitators to implementing practices for prevention of childhood obesity in primary care: A mixed methods systematic review // Obesity reviews : an official journal of the International Association for the Study of Obesity. 2022. № 4 (23),P.1-14. 32. Reifsnider E. et al. Randomized Controlled Trial to Prevent Infant Overweight in a High-Risk Population // Academic pediatrics. 2018. № 3 (18). P. 324–333. 33. Resnicow K. et al. Motivational interviewing and dietary counseling for obesity in primary care: an RCT // Pediatrics. 2015. № 4 (135). P. 649–657. 34. Reynolds A.J. et al. A Comprehensive, Multisystemic Early Childhood Program and Obesity at Age 37 Years // JAMA pediatrics. 2021. № 6 (175). P. 637–640. 35. Rhee K.E. et al. Guided Self-Help for Pediatric Obesity in Primary Care: A Randomized Clinical Trial // Pediatrics. 2022. № 1 (150),P.1-20. 36. Rollins B.Y. et al. Alternatives to restrictive feeding practices to promote self-regulation in childhood: a developmental perspective // Pediatric obesity. 2016. № 5 (11). P. 326–332. 37. Rubino F. et al. Joint international consensus statement for ending stigma of obesity // Nature medicine. 2020. № 4 (26). P. 485–497. 38. Seburg E.M. et al. A Review of Primary Care-Based Childhood Obesity Prevention and Treatment Interventions // Current obesity reports. 2015. № 2 (4). P. 157–173. 39. Sim L.A. et al. Brief Primary Care Obesity Interventions: A Meta-analysis // Pediatrics. 2016. № 4 (138),P.1-14. 40. Sluijs E.M. F. van et al. Physical activity behaviours in adolescence: current evidence and opportunities for intervention // Lancet (London, England). 2021. № 10298 (398). P. 429–442. 41. Smith J.D. et al. An individually tailored family-centered intervention for pediatric obesity in primary care: study protocol of a randomized type II hybrid effectiveness-implementation trial (Raising Healthy Children study) // Implementation science : IS. 2018. № 1 (13),P.1-15. 42. Styne D.M. et al. Pediatric Obesity-Assessment, Treatment, and Prevention: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline // The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2017. № 3 (102). P. 709–757. 43. Toussaint N. et al. A preschool-based intervention for Early Childhood Education and Care (ECEC) teachers in promoting healthy eating and physical activity in toddlers: study protocol of the cluster randomized controlled trial PreSchool@HealthyWeight // BMC public health. 2019. №1 (19), P.1-8. 44. Tucker S. et al. The Most Undertreated Chronic Disease: Addressing Obesity in Primary Care Settings // Current obesity reports. 2021. № 3 (10). P. 396–408. 45. Turer C.B. et al. Association of Clinician Behaviors and Weight Change in School-Aged Children // American journal of preventive medicine. 2019. № 3 (57). P. 384–393. 46. Wright D.R. et al. The cost of a primary care-based childhood obesity prevention intervention // BMC health services research. 2014. (14),P.1-7. 47. Yeager L.J., Karp S.M., Leming-Lee T.S. Barriers to the Implementation of Pediatric Overweight and Obesity Guidelines in a School-Based Health Center // The Nursing clinics of North America. 2019. № 1 (54). P. 159–168. 48. Kognito - Practice-based digital learning experiences URL: https://kognito.com/ (accessed: 17.04.2023). 49. Dietary Guidelines for Americans. URL: https://www.dietaryguidelines.gov/node?page=1 (accessed: 17.04.2023). 50. Food and Nutrition Service. URL: https://www.fns.usda.gov/cn/nutritional-standards-school-meals (accessed: 17.04.2023). 51. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. URL: https://apps.who.int/iris/handle/10665/311664 (accessed: 17.04.2023). 52. Ending childhood obesity implementation plan: executive summary report of the commission on. 53. Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations // Pediatrics. 2016. № 2 (138).
Көрген адамдардың саны: 204

Түйенді сөздер:

Мақалалар санаты: Әдебиеттерге шолу

Библиографиялық сілтемелер

Бахтыбай Ә.М., Хисметова З.А., Искакова Н.С., Сарсенбаева Г.Ж., Ахметова К.М. Алғашқы медико-санитарлық көмек деңгейінде балалар семіздігінің алдын алу және емдеу. Әдебиеттік шолу // Ғылым және Денсаулық сақтау. 2023. 4 (Т.25). Б.191-199. doi 10.34689/SH.2023.25.4.024

Авторизируйтесь для отправки комментариев