ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУДА ҚОЛДАНУ: ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ

Кіріспе: Қазақстанда қанайналым жүйесі мен жарақаттану аурулары қайтыс болудың басты себептерінің бірі болып табылады. Геоақпараттық жүйелерді және кеңістіктік талдауды пайдалану жедел-жәрдем станциясының қызметін жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеуге және денсаулық сақтау саласындағы апаттар санын азайтуға көмектеседі.

Мақсаты: геоақпараттық жүйелерді денсаулық сақтау жүйесінің қажеттіліктері үшін қолдану мүмкіндігін анықтау үшін әдеби шолуды жүргізу.

Әдістері: Дәлелді медицина деректер базасында (PubMed, Web of Science, ResearchGate), мамандандырылған іздеу жүйелерінде (GoogleScholar) тиісті ғылыми жарияланымдарды іздестіру. Іздеу тереңдігі 26 жыл (1991-2017) болды, Өйткені геоақпараттық жүйелерді практикалық қолдану туралы ақпарат кейінгі шығарылымдардың баптарына жеткілікті түрде қосылмаған.

Нәтижелері: геоақпараттық жүйелерді қолдану мысалдарымен 30-дан астам әдебиет көздері талданды.

Қорытынды: Алынған әдебиет деректерін талдау геоақпараттық жүйелерді және денсаулық сақтау проблемаларын шешу үшін кеңістіктік талдауды қолдану мүмкіндіктерінің маңыздылығын көрсетеді

Улжан С. Джамединова 1, http://orcid.org/0000-0003-1671-289X

Асхат Т. Шалтынов 1, http://orcid.org/0000-0001-5387-3356

Бакытжан Е. Конабеков 1, Аскар М. Абильтаев 1,

Аян О. Мысаев 1, http://orcid.org/0000-0001-7332-4856

 

Семей қаласының Мемлекеттік медицина университеті,

Семей қ., Қaзaқстaн Республикaсы

1. Буйков В.Н., Субботин С.А. Анализ дорожно-транспортных происшествий с использованием ГИС IndorRoad // САПР и ГИС автомобильных дорог. 2014. Т. 1. C. 74-76

2. Гохман В.В. Геоинформационные системы для здравоохранения и медицины // Век качества. 2012. Т. 3. C. 74-75.

3. Ибраева А.Ш. Оценка оперативности работы скорой медицинской помощи // Вестник КазНМУ. 2013. Т. 4. C. 203-207.

4. Каргабаева Б.А., Алдажарова Ж.К., Кенесова А.А., Юрченко И.В., Сабыров Г.С., Ермуханбетова К.А., Сабырбаева Р.А., Сейсенбаева Г.Т., Гафарова Н.В., Баймуканова К.Х., Абдраманова А.А., Адибаев Ж.А., Пономарева С.В., Искакова М.Б., Абдраимов Б.А. Здоровье населения Республики Казахстан и деятельность организаций здравоохранения в 2016 году // Статистический сборник. 2017. С.17-18.

5. Коренберг Э.И., Литвин В.Ю. Природная очаговость болезней: к 70-летию теории // Эпидемиология и вакцинопрофилактика. 2010. Т. 1. С. 5–9.

6. Лукьяненко Н.В. Базарова Г.Х. Методологический подход использования ГИС-технологий в эпиднадзоре за сибирской язвой на территории Алтайского края, Республики Алтай // Медицинский альманах. 2016. Т. 3. С.103-108.

7. Мажаров В.Н. Мартыненко С.В., Панин А.Н. Геоинформационные системы в сфере здравоохранения: опыт Ставропольского края // ArcReview. 2012. Т. 1. Сайт Esri-Cis. Режим доступа (свободный): https://www.esri-cis.ru/news/arcreview/detail.php?ID=6636&SECTION_ID=221 (дата обращения: 15.10.2018).

8. Рапаков Г.Г. Банщиков Г.Т. Организация системы раннего выявления больных артериальной гипертензией и доступность антигипертензивных средств в Вологодской области. Опыт использования кластерного анализа // Архивъ внутренней медицины. 2013. Т. 4. С.16-23.

9. Соколов И.М. Коровин Е.Н. Гафанович Е.Я. Анализ распространенности острого инфаркта миокарда в Саратовской области с использованием ГИС-технологий и прогностического моделирования // Саратовский научно-медицинский журнал. 2012. Т. 3. С.745-750.

10. Сомов Э.В. Применение геоинформационных методов в решении задач оптимизации медицинского обслуживания населения г. Москвы // Врач и информационные технологии. 2012. Т. 2. С.30-41.

11. Auchincloss A. H., Gebreab S. Y., Mair D. R., Ana V. A Review of Spatial Methods in Epidemiology, 2000–2010 // SSRN. 2012. С.107-122.

12. Barrett F.A. Finke’s 1792 map of human diseases: The first world disease map? // Social Science and Medicine, 2000. С.915-916.

33. Beck L. R., Rodriguez M. H., Dister S. W., Rodriguez A. D., Rejmankova E., Ulloa A., Meza R. A., Roberts D. R., Paris J. F., Spanner M. A., Washino R. K., Hacker C., Legters L.J. Remote sensing as a landscape epidemiologic tool to identify villages at high risk for malaria transmission // Am. J. Trop. Med. Hyg. 1994. С.271-280.

14. Cooke D.F. Topology and TIGER: The Census Bureau’s Contribution // The History of Geographic Information Systems: Perspectives from the Pioneers. , 1998. С.47-57.

15. Dalnami H. Handbook on geographic information systems and digital mapping. , 2000. С. 10-12.

16. Hastings D.A., Clark D.M. Gis in africa: Problems, challenges and opportunities for co-operation // Int. J. Geogr. Inf. Syst. 1991. С. 29-39.

17. Kitamura T., Iwami T., Kawamura T., Nitta M., Nagao K., Nonogi H., Yonemoto N., Kimura T. Nationwide Improvements in Survival From Out-of-Hospital Cardiac Arrest in Japan // Circulation. 2012. Т. 126. № 24. С. 2834–2843.

18. Krug E. Decade of action for road safety 2011-2020 // Injury. 2012. С. 6-7.

19. McLafferty S.L., Sara L. GIS and health care. // Annu. Rev. Public Health. 2003. С.25-42.

20. McLeod K.S. Our sense of Snow: The myth of John Snow in medical geography // Social Science and Medicine, 2000. С. 923-935.

21. Morrison L.J., Angelini M.P., Vermeulen M.J., Schwartz B. Measuring the EMS patient access time interval and the impact of responding to high-rise buildings // Prehospital Emerg. Care. 2005. С. 14-18.

22. Musa G.J., Chiang P., Sylk T., Bavley R., Keating W., Lakew B., Tsou H., Hoven C.W. Use of GIS Mapping as a Public Health Tool - From Cholera to Cancer // Heal. Serv. Insights. 2013. С. 111-116.

23. O’Carroll P.W. Introduction to Public Health Informatics. Springer, New York, NY, 2003. С. 3–15.

24. Park K. Preventive and Social Medicine India // Yngre Laeger. 2007. C. 771.

25. Peden M. World report on road traffic injury prevention. Geneva, 2004. С. 172.

26. Peden M. Global status report on road safety time for action. Geneva, 2009. С. 8.

27. Pedigo A., Aldrich T., Odoi A. Neighborhood disparities in stroke and myocardial infarction mortality: A GIS and spatial scan statistics approach // BMC Public Health. 2011. С. 644.

28. Pell J.P., Sirel J.M., Marsden A.K., Ford I., Cobbe S.M. Effect of reducing ambulance response times on deaths from out of hospital cardiac arrest: cohort study // BMJ Br. Med. J. 2001. С. 1385-1388.

29. Pols H. van der, Mencl F., Vos R. de. The impact of an emergency motorcycle response vehicle on prehospital care in an urban area // Eur. J. Emerg. Med. 2011. Т. 18. № 6. С. 328–333.

30. Reardon J. M., Andrade L.H., Kiwango G.T., Anneth P., Msafiri E. и др. The epidemiology and hotspots of road traffic injuries in Moshi, Tanzania: An observational study // Injury. 2017. Т. 48. № 7. С. 1363–1370.

31. Richards F.O. Use of geographic information systems in control programs for onchocerciasis in Guatemala. // Bull. Pan Am. Health Organ. 1993. Т. 27. № 1. С. 52–5.

32. Shafabakhsh G.A., Famili A., Bahadori M.S. GIS-based spatial analysis of urban traffic accidents: Case study in Mashhad, Iran // J. Traffic Transp. Eng. (English Ed. 2017. С. 290-299.

33. Sladjana A., Gordana P., Ana S. Emergency response time after out-of-hospital cardiac arrest // Eur. J. Intern. Med. 2011. Т. 22. № 4. С. 386–93.

34. De Sole G., Giese J., Keita F. M., Remme J. Detailed epidemiological mapping of three onchocerciasis foci in West Africa // Acta Trop. 1991. С. 203-213.

35. Tanaka Y., Yamada H., Tamasaku S., Inaba H. The fast emergency vehicle pre-emption system improved the outcomes of out-of-hospital cardiac arrest // American Journal of Emergency Medicine, 2013. С. 1466-1471.

36. Theophilides C. N., Ahearn S. C., Grady S., Merlino M. Identifying West Nile virus risk areas: The dynamic continuous-area space-time system // Am. J. Epidemiol. 2003. С. 843-854.

37. Ulugtekin N., Alkoy S, Seker D., Goksel C. Use of GIS in epidemiology: A case study in Istanbul // Journal of Environmental Science and Health - Part A Toxic/Hazardous Substances and Environmental Engineering, 2006. С. 2013-2026.

38. Vukmir R.B. Survival from prehospital cardiac arrest is critically dependent upon response time // Resuscitation. 2006. С. 229-234.

39. Waters N. GIS: History // International Encyclopedia of Geography: People, the Earth, Environment and Technology. Oxford, UK: John Wiley & Sons, Ltd, 2017. С. 1–12.

40. World Health Organization. European status report on road safety // 2009. С. 124-174.

 

References:

1. Buikov V.N., Subbotin S.A. Analiz dorozhno-transportnykh proisshestvii s ispol'zovaniem GIS IndorRoad [Analysis of road accidents using GIS IndorRoad]. SAPR i GIS avtomobil'nykh dorog [SAPR and GIS of roads]. 2014. T. 1. pp 74-76. [in Russian]

2. Gokhman V.V. Geoinformatsionnye sistemy dlya zdravookhraneniya i meditsiny [Geographic information systems for health care and medicine]. Vek kachestva [Century of quality]. 2012. T. 3. pp 74-75. [in Russian]

3. Ibraeva A.Sh. Otsenka operativnosti raboty skoroi meditsinskoi pomoshchi [Evaluation of the efficiency of emergency medical services]. Vestnik KazNMU [Vestnik KazNMU]. 2013. T. 4. pp 203-207. [in Russian]

4. Kargabaeva B.A., Aldazharova Zh.K., Kenesova A.A., Yurchenko I.V., Sabyrov G.S., Ermukhanbetova K.A., Sabyrbaeva R.A., Seisenbaeva G.T., Gafarova N.V., Baimukanova K.Kh., Abdramanova A.A., Adibaev Zh.A., Ponomareva S.V., Iskakova M.B., Abdraimov B.A. Zdorov''e naseleniya Respubliki Kazakhstan i deyatel''nost'' organizatsii zdravookhraneniya v 2016 godu [Health of the population of the Republic of Kazakhstan and the activity of health organizations in 2016]. Statisticheskii sbornik. [Statistical collection]. 2017. pp 17-18. [in Russian]

5. Korenberg E.I., Litvin V.Yu. Prirodnaya ochagovost' boleznei: k 70-letiyu teorii [Natural focality of diseases: to the 70th anniversary of the theory]. Epidemiologiya i vaktsinoprofilaktika [Epidemiology and vaccine prevention]. 2010. T. 1. рр. 5–9. [in Russian]

6. Luk'yanenko N.V. Bazarova G.Kh. Metodologicheskii podkhod ispol'zovaniya GIS-tekhnologii v epidnadzore za sibirskoi yazvoi na territorii Altaiskogo kraya, Respubliki Altai [Methodological approach to the use of GIS technology in anthrax surveillance in the Altai Territory, the Altai Republic]. Meditsinskii al'manakh [Medical Almanac]. 2016. T. 3. pp 103-108. [in Russian]

7. Mazharov V.N. Martynenko S.V., Panin A.N. Geoinformatsionnye sistemy v sfere zdravookhraneniya: opyt Stavropol'skogo kraya [Geoinformation systems in the field of health: the experience of the Stavropol Territory]. ArcReview. 2012. T. 1. Sait Esri-Cis. Rezhim dostupa (svobodnyi): https://www.esri-cis.ru/news/arcreview/detail.php?ID=6636&SECTION_ID=221 (data obrashcheniya: 15.10.2018). [in Russian]

8. Rapakov G.G. Banshchikov G.T. Organizatsiya sistemy rannego vyyavleniya bol'nykh arterial'noi gipertenziei i dostupnost' antigipertenzivnykh sredstv v Vologodskoi oblasti. Opyt ispol'zovaniya klasternogo analiza [Organization of the system of early detection of patients with arterial hypertension and the availability of antihypertensive drugs in the Vologda region. Experience of using cluster analysis] // Arkhiv vnutrennei meditsiny [Archives of internal medicine]. 2013. T.4. pp 16-23. [in Russian]

9. Sokolov I.M. Korovin E.N. Gafanovich E.Ya. Analiz rasprostranennosti ostrogo infarkta miokarda v Saratovskoi oblasti s ispol'zovaniem GIS-tekhnologii i prognosticheskogo modelirovaniya [Analysis of acute myocardial infarction occurance in Saratov region using GIS technologies and prognostic modeling]. Saratovskii nauchno-meditsinskii zhurnal [Saratov Journal of Medical Scientific Research]. 2012. T. 3. pp 745-750. [in Russian]

10. Somov E.V. Primenenie geoinformatsionnykh metodov v reshenii zadach optimizatsii meditsinskogo obsluzhivaniya naseleniya g. Moskvy [Application of GIS methods for optimization of medical services in Moscow]. Vrach i informatsionnye tekhnologii [Doctor and information technologies]. 2012. T. 2. pp 30-41. [in Russian]



 

: 378


Джамединова У.С., Шалтынов А.Т., Конабеков Б.Е., Абильтаев А.М., Мысаев А.О. Применение геоинформационных систем в здравоохранении: обзор литературы // Наука и Здравоохранение. 2018. 6 (Т.20). С. 39-47.

Jamedinova U., Shaltynov A., Konabekov B., Abiltayev A., Myssayev A.O. Application of geoinformation systems in health care: literary review. Nauka i Zdravookhranenie [Science & Healthcare]. 2018, (Vol.20) 6, pp. 39-47.

Джамединова У.С., Шалтынов А.Т., Конабеков Б.Е., Абильтаев А.М., Мысаев А.О. Применение геоинформационных систем в здравоохранении: әдебиеттік шолу // Ғылым және Денсаулық сақтау. 2018. 6 (Т.20). Б. 39-47.