ЭСТЕТИКАЛЫҚ ЖОҒАРҒЫ БЛЕФАРОПЛАСТИКАНЫ ЖҮРГІЗУ КЕЗІНДЕГІ АЗИАТТАРДЫҢ ЖОҒАРҒЫ ҚАБАҚТАР ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ АНАТОМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ
Өзектілігі. Соңғы уақытта Қазақстанда эстетикалық операциялардың саны күннен-күнге өсуде. Әйелдердің көбісі жоғарғы қабақтың аймағын жасартуды мақсаттайды. ҚР-да орындалатын эстетикалық операциялардың жартысынан көбі Қазақстандағы сұранысқа ие операциялардың бірі болып табылатын эстетикалық жоғарғы блефаропластикаға (классикалық, еуропаландырылатын) жатады. Қазақстан Азия мен Еуропаның тоғысында орналасқандықтан, қазіргі тұрғындары антропологиялық тұрғыдан европеоидтік және монғолоидтік нәсілдердің айқын аралас ерекшеліктеріне ие. Біз талқыланатын тақырыпқа арналған отандық клиникалық зерттеулерді таба алмадық. Бұл мәселе осы сұрақты терең зерттеуге негіз болды. Жұмыстың мақсаты - осы аумақта тұратын адамдардың анатомиялық ерекшеліктерін ескере отырып, Қазақстандағы эстетикалық жоғарғы блефаропластикадан кейінгі нәтижелерді жақсарту туралы соңғы 20 жылдағы әдеби деректерге шолу жасау. Жарияланымдарды іздеу стратегиясы зерттеу тақырыбы бойынша e-Library, Pubmed, Web of Science, Scopus электрондық кітапханасының деректер базасында индекстелетін әдеби көздерді іздеуді қамтыды. Шолуды құрастыру үшін біз соңғы 20 жылдағы, 2001 жылдан 2021 жылға дейінгі басылымдарды зерттедік (алайда, сәйкесінше 1952, 1970, 1963, 1992, 1980, 1956, 1989, 1991 жылдары шығарылған 8 мақала бар), түпнұсқа – ағылшын және орыс тілдерінде. Барлығы 89 басылым талданды, оның ішінде 45 мақала зерттеу мақсаттарына сәйкес келді. Нәтижелері: "Азиялықтар" термині әдетте Азия құрлығының байырғы тұрғындары немесе Азиядан шыққан адамдарға қатысты қолданылады. Алайда, Азияда әр-түрлі этникалық топтар мен нәсілдер түрлі морфологиялық бет-пішінмен өмір сүретінін атап өткен жөн. Үндістаннан келген азиялықтар, Жапониядан немесе Таиландтан келген азиялықтар бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді. Біз мұқият іздестіру барысында қазіргі Қазақстан аумағында тұратын адамдарға тән Еуроазиялық типтегі адамдар үшін жоғары блефаропластикаға қатысты қандай да бір халықаралық немесе отандық клиникалық зерттеулерді таба алмадық. Бұл тақырыпты терең зерттеу эстетикалық жоғарғы блефаропластика операциялары жүргізілген пациенттерді периоперациялық басқаруды жақсартуға сөзсіз ықпал етеді.
Айна Досан1, https://orcid.org/0000-0002-6009-5385 Айдос Доскалиев2, https://orcid.org/0000-0001-8727-567X Ардак Ауезова1, https://orcid.org/0000-0001-5620-1651 Алмагуль Кауышева1, https://orcid.org/0000-0002-5341-3189 Наталья Глушкова1, https://orcid.org/0000-0003-1400-8436 1 ҚазҰМУ «Қоғамдық денсаулық сақтау жоғары мектебі», Алматы қ., Қазақстан Республикасы; 2 Ұлттық нейрохирургия орталығы, Нұр-сұлтан қаласы, Қазақстан Республикасы.
1. Алексеев В.П. География человеческих рас // Избранные в 5 т. Т.2. Антропогеография. М. 2007. - Google Scholar [Электронный ресурс]. URL:https://scholar.google.com/scholar?q=Гинзбург+В.В.%2C+Дебец+Г.Ф.%2C+Левин+М.Г.%2C+Чебок-+7.+саров+Н.Н.+Очерки+по+антропологии+Казахстана (дата обращения: 30.12.2020). 2. Гинзбург В.В., Дебец Г.Ф., Левин М.Г., и др. Очерки по антропологии Казахстана // Краткие сообщения института этнографии Академии наук СССР. М., 1952. C.42-67. 3. Исмагулов О. Население Казахстана от эпохи бронзы до современности. // Издательство «Наука» Казахской ССР, Алма-Ата, 1970, С.90-147. 4. Исмагулов О. Антропологическая характеристика современных казахов по данным краниологии. // Антропологический сборник №4 Академии наук СССР. Труды института Этнографии им.Н.Н.Миклухо-Маклая М., 1963. С.65. 5. Исмагулов О. и др. Динамика краниологических показателей древних и средневековых насельников Казахстана в свете этногенеза казахского народа // Известия Самарского научного центра Российской академии наук. Социальные, гуманитарные, медико-биологические науки. 2018. Т. 20. № 5 (62). С. 59-69. 6. Николаевич К.В., Иосифович К.Г., Антоновна К.Е. Особенности строения и хирургического лечения эпикантальной складки // Федеральное государственное унитарное предприятие «Издательство Сибирского отделения Российской академии наук», 2009. С.108-109. 7. Пичугин С.А., Маурер А.М. Проблемы установления личности разыскиваемых, имеющих смешанный антропологический тип внешности // Труды Академии управления МВД России. 2013. № 2 (26). С. 54-57. 8. Хрисанфова Е.Н., Перевозчиков И.В. Антрополо-гия: учебник // Издательство Московского университета. М., 2005. С.283-286. 9. Смағұлов О., Смағұлова А. Қазақ халқы және ата тегі. // ARNA. Алматы 2020. [Электронный ресурс]. URL:https://www.nlrk.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=2425:aza-khal-y-zh-ne-ata-tegi-keshendi-fizikaly-antropologiya-any-tamalaryna-negizdelgen-zh-s-khkh-zh-s-d-khkh-dejin&catid=131&lang=ru&Itemid=491 (дата обращения: 24.05.2021). 10. Altin Ekin M., Karadeniz Ugurlu S. Prospective analysis of visual function changes in patients with dermatochalasis after upper eyelid blepharoplasty // Eur. J. Ophthalmol. 2020. Т. 30. № 5. С. 978–984. 11. Bellinvia G. и др. Upper lid blepharoplasty, eyebrow ptosis, and lateral hooding // Aesthetic Surg. J. 2013. Т. 33. № 1. С. 24–30. 12. Bhattacherjee K et al. The Upper Eyelid Blepahroplasty: Perspective of an Ophthalmic Plastic Surgeon International Journal of Ocular Oncology and Oculoplasty, January-March, 2016;2(1):5-10 13. Burusapat C. и др. Anthropometry Analysis of Beautiful Upper Eyelids in Oriental: New Eyelid Crease Ratio and Clinical Application // Aesthetic Plast. Surg. 2020. Т. 44. № 2. С. 392–410. 14. Chen C.-C., Tai H.-C., Huang C.-L. Chen’s Double Eyelid Fold Ratio // Plast. Reconstr. Surg. - Glob. Open. 2016. Т. 4. № 4. С. e681. 15. Chen W.P. Techniques, Principles and Benchmarks in Asian Blepharoplasty // Plast. Reconstr. Surg. - Glob. Open. 2019. Т. 7. № 5. С. e2271. 16. Hacker H.D., Hollsten D.A. Investigation of automated perimetry in the evaluation of patients for upper lid blepharoplasty // Ophthal. Plast. Reconstr. Surg. 1992. Т. 8. № 4. С. 250–255. 17. Hahn S., Holds J.B., Couch S.M. Upper Lid Blepharoplasty // Facial Plast. Surg. Clin. North Am. 2016. Т. 24. № 2. С. 119–127. 18. Har-Shai Y., Hirshowitz B. Extended upper blepharoplasty for lateral hooding of the upper eyelid using a scalpel-shaped excision: A 13-year experience // Plast. Reconstr. Surg. 2004. Т. 113. № 3. С. 1028–1035. 19. Hiraga Y. The double eyelid operation and augmentation rhinoplasty in the Oriental patient Clinical Plastic Surgery. 1980. Oct:7 (4). 553-67. 20. Hollander M.H.J. и др. Functional outcomes of upper eyelid blepharoplasty: A systematic review // J. Plast. Reconstr. Aesthetic Surg. 2019. Т. 72. № 2. С. 294–309. 21. Jeong S. и др. The Asian upper eyelid: An anatomical study with comparison to the Caucasian eyelid // Arch. Ophthalmol. 1999. Т.117. № 7. С. 907–912. 22. Karam A. M., Lam S. M. Management of the aging upper eyelid in the asian patient // Facial Plast. Surg. 2010. Т. 26. № 3. С. 201–208. 23. Kim D.W., Bhatki A.M. Upper blepharoplasty in the Asian eyelid // Facial Plast. Surg. Clin. North Am. 2005. Т. 13. № 4. С. 525–532. 24. Kiranantawat K., Suhk J. H., Nguyen A.H. The Asian Eyelid: Relevant Anatomy // Semin. Plast. Surg. 2015. Т. 29. № 3. С. 158–164. 25. Kwon B., Nguyen A.H. Reconsideration of the Epicanthus: Evolution of the Eyelid and the Devolutional Concept of Asian Blepharoplasty // Semin. Plast. Surg. 2015. Т. 29. № 3. С. 171–183. 26. Lee C.K., Ahn S.T. Asian upper lid blepharoplasty surgery // Clin. Plast. Surg. 2013. Т. 40. № 1. С. 167–178. 27. Lee T.Y., Shin Y.H., Lee J.G. Strategies of upper blepharoplasty in aging patients with involutional ptosis // Arch. Plast. Surg. 2020. Т. 47. № 4. С. 290–296. 28. Liew S. и др. Consensus on Changing Trends, Attitudes, and Concepts of Asian Beauty // Aesthetic Plast. Surg. 2016. Т. 40. № 2. С. 193–201. 29. McCurdy J. A. Beautiful eyes: Characteristics and application to aesthetic surgery // Facial Plast. Surg. 2006. Т. 22. № 3. С. 204–214. 30. Morikawa K. и др. Scanning electron microscopic study on double and single eyelids in Orientals // Aesthetic Plast. Surg. 2001a. Т. 25. № 1. С. 20–24. 31. Nagi K.S., Carlson J.A., Wladis E.J. Histologic assessment of dermatochalasis: Elastolysis and lymphostasis are fundamental and interrelated findings // Ophthalmology. 2011. Т. 118. № 6. С. 1205–1210. 32. Nguyen M., Hsu P., Dinh T. Asian Blepharoplasty // Semin. Plast. Surg. 2009. Т. 23. № 03. С. 185–197. 33. Ohmori K. Esthetic surgery in Asian eyelid. // Plastic Surgery. Google Scholar [Электронный ресурс]. URL: https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C5&q=+Ohmori+K.+Esthetic+surgery+in+Asian+eyelid+In%3A&btnG= (дата обращения: 11.12.2020) 34. Park J.W. et al. Anatomy and histology of an epicanthal fold // J. Craniofac. Surg. 2016. Т. 27. № 4. С. 1101–1103. 35. Persing J. A., Knoll B. Blepharoplasty // Soft-Tissue Surgery of the Craniofacial Region: CRC Press, 2007. С. 211–222. 36. Rees T.D. The surgery of aesthetics: A modern dilemma // Aesthetic Plast. Surg. 1991. Т.15. №1. С. 99–104. 37. Rhee S.C. The average Korean attractive face [2] // Aesthetic Plast. Surg. 2006. Т. 30. № 6. С. 729–730. 38. Rhee S.C., Woo K.S., Kwon B. Biometric study of eyelid shape and dimensions of different races with references to beauty // Aesthetic Plast. Surg. 2012. Т. 36. № 5. С. 1236–1245. 39. Rhodes G. и др. Attractiveness of own-race, other-race, and mixed-race faces // Perception. 2005. Т. 34. № 3. С. 319–340. 40. Romm S. The changing face of beauty // Aesthetic Plast. Surg. 1989. Т. 13. № 2. С. 91–98. 41. Rusetsky Y.Y. и др. The anthropometric parameters of the external nose in a Kazakh population with particular reference to the planning of ethnic-specific rhinoplasty // Vestn. Otorinolaringol. 2016. Т. 81. № 4. С. 64–68. 42. Saonanon P. Update on Asian eyelid anatomy and clinical relevance // Curr. Opin. Ophthalmol. 2014. Т. 25. № 5. С. 436–442. 43. Sayoc B.T. Absence of superior palpebral fold in slit eyes: An anatomic and physiologic explanation // Am. J. Ophthalmol. 1956. Т. 42. № 2. С. 298–300. 44. Scawn R., Joshi N., Kim Y.D. Upper lid blepharoplasty in asian eyes // Facial Plast. Surg. 2010. Т. 26. № 2. С. 86–92. 45. Wang C. et al. Commentary on: Visual, physiological, and aesthetic factors and pitfalls in asian Blepharoplasty // Aesthetic Surg. J. 2016. Т. 36. № 3. С. 284–286. References: 1. Alekseev V.P. Geografiya chelovecheskikh ras [Geography of the human races]. Izbrannye v 5 t. T.2. Antropogeografiya. M. 2007. - Google Scholar [Elektronnyi resurs]. URL: https://scholar.google.com/scholar?q=Ginzburg+V.V.%2C+Debets+G.F.%2C+Levin+M.G.%2C+Chebok-+7.+sarov+N.N.+Ocherki+po+antropologii+Kazakhstana (data obrashcheniya: 30.12.2020). [in Russian] 2. Ginzburg V.V., Debets G.F., Levin M.G., i dr. Ocherki po antropologii Kazakhstana [Essays on the anthropology of Kazakhstan]. Kratkie soobshcheniya instituta etnografii Akademii nauk SSSR [Brief reports of the institute of ethnography of the USSR Academy of sciences]. M., 1952. pp.42-67. [in Russian] 3. Ismagulov O. Naselenie Kazakhstana ot epokhi bronzy do sovremennosti [The population of Kazakhstan from the Bronze Age to the present]. Izdatel'stvo «Nauka» Kazakhskoi SSR [Publishing house "Science" of the Kazakh SSR], Alma-Ata, 1970, pp.90-147. [in Russian] 4. Ismagulov O. Antropologicheskaya kharakteristika sovremennykh kazakhov po dannym kraniologii [Anthropological characteristics of modern kazakhs according to craniology]. Antropologicheskii sbornik №4 Akademii nauk SSSR. Trudy instituta Etnografii im.N.N.Miklukho-Maklaya [Anthropological collection No. 4 of the USSR Academy of sciences. Proceedings of the institute of Ethnography named after N. N. Miklukho-Maklay] M., 1963. p.65. [in Russian] 5. Ismagulov O. i dr. Dinamika kraniologicheskikh pokazatelei drevnikh i srednevekovykh nasel'nikov Kazakhstana v svete etnogeneza kazakhskogo naroda [Dynamics of craniological indicators of ancient and medieval inhabitants of Kazakhstan in the light of the ethnogenesis of the Kazakh people]. Izvestiya Samarskogo nauchnogo tsentra Rossiiskoi akademii nauk. Sotsial'nye, gumanitarnye, mediko-biologicheskie nauki [Samara Scientific Center news of the Russian academy of sciences. Social, humanitarian, medical and biological sciences]. 2018. T. 20. № 5 (62). pp. 59-69. [in Russian] 6. Nikolaevich K. V., Iosifovich K. G., Antonovna K. E. Osobennosti stroeniya i khirurgicheskogo lecheniya epikantal'noi skladki [Features of the structure and surgical treatment of the epicanthal fold]. Federal'noe gosudarstvennoe unitarnoe predpriyatie «Izdatel'stvo Sibirskogo otdeleniya Rossiiskoi akademii nauk» [Federal state unitary enterprise "Publishing house of the siberian branch of the Russian academy of sciences"], 2009. pp.108-109. [in Russian] 7. Pichugin S.A., Maurer A.M. Problemy ustanovleniya lichnosti razyskivaemykh, imeyushchikh smeshannyi antropologicheskii tip vneshnosti [Problems of establishing the identity of wanted persons with a mixed anthropological type of appearance]. Trudy Akademii upravleniya MVD Rossii [Proceedings of the Academy of management of the Ministry of Internal Affairs of Russia]. 2013. № 2 (26). pp. 54-57. [in Russian] 8. Khrisanfova E.N., Perevozchikov I.V. Antropologiya: uchebnik [Anthropology: textbook]. Izdatel'stvo Moskovskogo universiteta [Moscow university press]. M., 2005. pp.283-286. [in Russian] 9. Smagulov O., Smagulova A., Qazaq khalqy zhaene ata tegі [Kazakh people and ancestral surnames]. ARNA. Almaty 2020. [Elektronnyi resurs]. URL: https://www.nlrk.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=2425:aza-khal-y-zh-ne-ata-tegi-keshendi-fizikaly-antropologiya-any-tamalaryna-negizdelgen-zh-s-khkh-zh-s-d-khkh-dejin&catid=131&lang=ru&Itemid=491 (data obrashcheniya: 24.05.2021). [in Russian] 10. Altin E.M., Karadeniz U.S. Prospective analysis of visual function changes in patients with dermatochalasis after upper eyelid blepharoplasty // Eur. J. Ophthalmol. 2020. Т. 30. № 5. С. 978–984. 11. Bellinvia G. и др. Upper lid blepharoplasty, eyebrow ptosis, and lateral hooding // Aesthetic Surg. J. 2013. Т. 33. № 1. С. 24–30. 12. Bhattacherjee K et al. The Upper Eyelid Blepahroplasty: Perspective of an Ophthalmic Plastic Surgeon International Journal of Ocular Oncology and Oculoplasty, January-March, 2016;2(1):5-10 13. Burusapat C. и др. Anthropometry Analysis of Beautiful Upper Eyelids in Oriental: New Eyelid Crease Ratio and Clinical Application // Aesthetic Plast. Surg. 2020. Т. 44. № 2. С. 392–410. 14. Chen C.-C., Tai H.-C., Huang C.-L. Chen’s Double Eyelid Fold Ratio // Plast. Reconstr. Surg. - Glob. Open. 2016. Т. 4. № 4. С. e681. 15. Chen W.P. Techniques, Principles and Benchmarks in Asian Blepharoplasty // Plast. Reconstr. Surg. - Glob. Open. 2019. Т. 7. № 5. С. e2271. 16. Hacker H.D., Hollsten D.A. Investigation of automated perimetry in the evaluation of patients for upper lid blepharoplasty // Ophthal. Plast. Reconstr. Surg. 1992. Т. 8. № 4. С. 250–255. 17. Hahn S., Holds J.B., Couch S.M. Upper Lid Blepharoplasty // Facial Plast. Surg. Clin. North Am. 2016. Т. 24. № 2. С. 119–127. 18. Har-Shai Y., Hirshowitz B. Extended upper blepharoplasty for lateral hooding of the upper eyelid using a scalpel-shaped excision: A 13-year experience // Plast. Reconstr. Surg. 2004. Т. 113. № 3. С. 1028–1035. 19. Hiraga Y. The double eyelid operation and augmentation rhinoplasty in the Oriental patient Clinical Plastic Surgery. 1980. Oct:7 (4). 553-67. 20. Hollander M.H.J. и др. Functional outcomes of upper eyelid blepharoplasty: A systematic review // J. Plast. Reconstr. Aesthetic Surg. 2019. Т. 72. № 2. С. 294–309. 21. Jeong S. и др. The Asian upper eyelid: An anatomical study with comparison to the Caucasian eyelid // Arch. Ophthalmol. 1999. Т. 117. № 7. С. 907–912. 22. Karam A. M., Lam S. M. Management of the aging upper eyelid in the asian patient // Facial Plast. Surg. 2010. Т. 26. № 3. С. 201–208. 23. Kim D.W., Bhatki A.M. Upper blepharoplasty in the Asian eyelid // Facial Plast. Surg. Clin. North Am. 2005. Т. 13. № 4. С. 525–532. 24. Kiranantawat K., Suhk J. H., Nguyen A.H. The Asian Eyelid: Relevant Anatomy // Semin. Plast. Surg. 2015. Т. 29. № 3. С. 158–164. 25. Kwon B., Nguyen A.H. Reconsideration of the Epicanthus: Evolution of the Eyelid and the Devolutional Concept of Asian Blepharoplasty // Semin. Plast. Surg. 2015. Т. 29. № 3. С. 171–183. 26. Lee C.K., Ahn S.T. Asian upper lid blepharoplasty surgery // Clin. Plast. Surg. 2013. Т. 40. № 1. С. 167–178. 27. Lee T.Y., Shin Y.H., Lee J.G. Strategies of upper blepharoplasty in aging patients with involutional ptosis // Arch. Plast. Surg. 2020. Т. 47. № 4. С. 290–296. 28. Liew S. и др. Consensus on Changing Trends, Attitudes, and Concepts of Asian Beauty // Aesthetic Plast. Surg. 2016. Т. 40. № 2. С. 193–201. 29. McCurdy J. A. Beautiful eyes: Characteristics and application to aesthetic surgery // Facial Plast. Surg. 2006. Т. 22. № 3. С. 204–214. 30. Morikawa K. и др. Scanning electron microscopic study on double and single eyelids in Orientals // Aesthetic Plast. Surg. 2001a. Т. 25. № 1. С. 20–24. 31. Nagi K.S., Carlson J.A., Wladis E.J. Histologic assessment of dermatochalasis: Elastolysis and lymphostasis are fundamental and interrelated findings // Ophthalmology. 2011. Т. 118. № 6. С. 1205–1210. 32. Nguyen M., Hsu P., Dinh T. Asian Blepharoplasty // Semin. Plast. Surg. 2009. Т. 23. № 03. С. 185–197. 33. Ohmori K. Esthetic surgery in Asian eyelid. // Plastic Surgery. Google Scholar [Электронный ресурс]. URL: https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C5&q=+Ohmori+K.+Esthetic+surgery+in+Asian+eyelid+In%3A&btnG= (дата обращения: 11.12.2020) 34. Park J.W., Hwang K. Anatomy and histology of an epicanthal fold // J. Craniofac. Surg. 2016. Т. 27. № 4. С. 1101–1103. 35. Persing J. A., Knoll B. Blepharoplasty // Soft-Tissue Surgery of the Craniofacial Region. : CRC Press, 2007. С. 211–222. 36. Rees T.D. The surgery of aesthetics: A modern dilemma // Aesthetic Plast. Surg. 1991. Т.15. №1. С. 99–104. 37. Rhee S.C. The average Korean attractive face [2] // Aesthetic Plast. Surg. 2006. Т. 30. № 6. С. 729–730. 38. Rhee S.C., Woo K.S., Kwon B. Biometric study of eyelid shape and dimensions of different races with references to beauty // Aesthetic Plast. Surg. 2012. Т. 36. № 5. С. 1236–1245. 39. Rhodes G. и др. Attractiveness of own-race, other-race, and mixed-race faces // Perception. 2005. Т. 34. № 3. С. 319–340. 40. Romm S. The changing face of beauty // Aesthetic Plast. Surg. 1989. Т. 13. № 2. С. 91–98. 41. Rusetsky Y.Y. и др. The anthropometric parameters of the external nose in a Kazakh population with particular reference to the planning of ethnic-specific rhinoplasty // Vestn. Otorinolaringol. 2016. Т. 81. № 4. С. 64–68. 42. Saonanon P. Update on Asian eyelid anatomy and clinical relevance // Curr. Opin. Ophthalmol. 2014. Т. 25. № 5. С. 436–442. 43. Sayoc B.T. Absence of superior palpebral fold in slit eyes: An anatomic and physiologic explanation // Am. J. Ophthalmol. 1956. Т. 42. № 2. С. 298–300. 44. Scawn R. et al. Upper lid blepharoplasty in asian eyes // Facial Plast. Surg. 2010. Т. 26. № 2. С. 86–92. 45. Wang C.et al. Commentary on: Visual, physiological, and aesthetic factors and pitfalls in asian Blepharoplasty // Aesthetic Surg. J. 2016. Т. 36. № 3. С. 284–286.
Көрген адамдардың саны: 27

Түйенді сөздер:

Библиографиялық сілтемелер

Досан А., Доскалиев А., Ауезова А., Кауышева А., Глушкова Н. Эстетикалық жоғарғы блефаропластиканы жүргізу кезіндегі азиаттардың жоғарғы қабақтар құрылымының анатомиялық ерекшеліктері. Әдебиеттік шолу // Ғылым және Денсаулық сақтау. 2021. 3 (Т.23). Б. 31-50. doi:10.34689/SH.2021.23.3.004