МЕДИЦИНАЛЫҚ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕР ЖӘНЕ НАУҚАСТАР АРАСЫНДАҒЫ ГЕНЕРИК ДӘРІЛІК ЗАТТАР ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ АҚПАРАТ: ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
Өзектілігі: Қазіргі әлемде дәрі - дәрмектернің бағасы өте жоғары. Денсаулық сақтау шығындарын төмендетуге бағытталған шаралардың бірі - генериктерді қолдану. Түпнұсқалық/анықтамалық/патенттелген дәрілік препаратты қайта өндірілген дәрілік препаратпен ауыстыру көптеген елдерде тәжірибеге енеді және бюджетті тиімді жұмсауға мүмкіндік береді, сонымен қатар халықтың әр түрлі топтарының дәрі-дәрмектерге қол жетімділікті жақсартады. Алайда медициналық қызметкерлердің хабардар еместігі және генериктерді тағайындауға құлықсыздығы қайта өндірілген дәрілік препараттарды ұтымды пайдалануға кері әсер етуі мүмкін. Мақсаты: медициналық қызметкерлер және науқастар арасындағы генерик дәрілік заттар туралы әдебиеттің талдау жасау. Іздеу стратегиясы: PubMed, Cochrane Library, GoogleScholar, іздеу жүйелерінен, eLibrary.ru, CyberLeninka электрондық ғылыми кітапханасынан ғылыми жарияланымдарды іздеу. Қосу критерийлері: қазақстандық авторлардың жарияланымдары, сонымен қатар жақын және алыс шетел ғалымдарының еңбектері; іздеу тереңдігі 10 жылды құрады (2010-2020 жж.). Зерттеу негізгі сөздерді іздеу арқылы жүргізілді: генерик, хабардарлық, сауалнама, рецептті ауыстыру. Көлденең зерттеулердің нәтижелері және жүйелі шолулар нәтижелерін қамтиды. 1200-дан астам жарияланымдар талданды, 59 мақала талдауға енгізілді. Нәтижелер: денсаулық сақтау қызметкерлері мен пациенттер арасында генерик дәрілік заттар туралы ақпарат қанағаттанарлықсыз болып қалады. Қорытынды: генерик дәрілік заттар туралы халықтың хабардарлығын арттыру үшін тиісті шаралар қабылдануы керек. Бұл көптеген факторларға байланысты, олардың ішінде негізгісі - дәрігерлердің биоэквиваленттілік ұғымы туралы білімінің төмендігі, сонымен қатар препараттың тиімділігіне, қауіпсіздігіне және төзімділігіне күмән.
Динара Е. Калиева1, https://orcid.org/0000-0001-8231-7965 Асия К. Тургамбаева1, https://orcid.org/ 0000-0002-2300-0105 Закира А. Керимбаева1, https://orcid.org/0000-0003-2618-3151 Сауле М. Жумамбаева2, http://orcid.org/0000-0002-9298-005 1 КеАҚ «Астана медицина университеті», Қоғамдық денсаулық сақтау және менеджмент кафедрасы, Нур-Султан қ., Қазақстан Республикасы; 2 КеАҚ «Астана медицина университеті», Аллергология, гематология және эндокринология курстары бар балалар аурулары кафедрасы, Нур-Султан қ., Қазақстан Республикасы.
1. Абишев У.С. Отчет по результатам маркетингового исследования производство фармацевтических препаратов и медицинских материалов, Нур–Султан, 2020. https://atameken.kz/uploads/content/files/Производство фармацевтических продуктов.pdf 2. Отчет товарищества с ограниченной ответственностью «СК-ФАРМАЦИЯ» по итогам 2020 года. Нур–Султан, 2020. https://sk-pharmacy.kz/files4/Народный контроль/Годовой отчет ЕД за 2020 год.pdf (дата обращения: 10.08.2021). 3. Приказ Министерства здравоохранения Республики Казахстан от 27 января 2021 года № ҚР ДСМ-10 «Об утверждении правил проведения экспертизы лекарственных средств и медицинских изделий» https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2100022144 (дата обращения: 15.07.2021). 4. Приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 16 июля 2021 года № ҚР ДСМ-61 «Об утверждении правил осуществления сооплаты». https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2100023589 (дата обращения: 29.07.2021). 5. Решение Совета Евразийской экономической комиссии от 3 ноября 2016 г. № 78 "О Правилах регистрации и экспертизы лекарственных средств для медицинского применения". https://docs.eaeunion.org/docs/ruru/01411969/cncd_21112016_78 (дата обращения: 15.07.2021) 6. AAM/Generic Drug & Biosimilars Access & Savings Report, New Jersey 2020. https://accessiblemeds.org/2020-Access-Savings-Report (дата обращения: 15.07.2021) 7. Al Ameri M.N., Whittaker C., Tucker A., Yaqoob M., Johnston A. A survey to determine the views of renal transplant patients on generic substitution in the UK // Transpl Int. 2011 N 24(8). P. 770-9. 8. Alkhuzaee F.S., Almalki H.M., Attar A.Y., Althubiani S.I., Almuallim W.A., Cheema E., Hadi M.A. Evaluating community pharmacists' perspectives and practices concerning generic medicines substitution in Saudi Arabia: A cross-sectional study // Health Policy. 2016. N120(12). P1412-1419. 9. Auta A., Bala E.T., Shalkur D. Generic medicine substitution: a cross-sectional survey of the perception of pharmacists in North-Central, Nigeria // Med Princ Pract. N 23(1). P. 53-8. 10. Awaisu A., Kheir N., Ibrahim M.I., El-Hajj M., Hazi H., Khudair N., Barazi R. Knowledge, attitudes, and practices of community pharmacists on generic medicines in Qatar // Int J Clin Pharm. 2014 N 36(2). P 394-404. 11. Babar Z.U., Grover P., Stewart J., Hogg M., Short L., Seo H.G., Rew A. Evaluating pharmacists' views, knowledge, and perception regarding generic medicines in New Zealand // Res Social Adm Pharm. 2011. N 7(3). P. 294-305. 12. Barton B.L., Burke P.F., Waller D.S. Effects of anxiety on preferences for generic medicines in Australia // Health Promot Int. 2021. N 36(1). P. 187-195. 13. Basak S.C., Sathyanarayana D. Exploring knowledge and perceptions of generic medicines among drug retailers and community pharmacists // Indian J Pharm Sci. 2012. N 74(6). P 571-5. 14. Čatić T., Avdagić L., Martinović I. Knowledge and attitudes of physicians and pharmacists towards the use of generic medicines in Bosnia and Herzegovina // Med Glas (Zenica). 2017 N 14(1). P. 25-32. 15. Charan J., Saxena D., Chaudhri M., Dutta S., Kaur R.J., Bhardwaj P. Opinion of primary care physicians regarding prescription of generic drugs: A Cross-sectional study // J Family Med Prim Care. 2021. N 10(3). P. 1390-1398. 16. Colgan S., Faasse K., Martin L.R., Stephens M.H., Grey A., Petrie K.J. Perceptions of generic medication in the general population, doctors and pharmacists: a systematic review // BMJ Open. 2015. N 5(12). P. e008915. 17. Das M., Choudhury S., Maity S., Hazra A., Pradhan T., Pal A., Roy R.K. Generic versus branded medicines: An observational study among patients with chronic diseases attending a public hospital outpatient department // J Nat Sci Biol Med. 2017. N 8(1). P. 26-31. 18. Domeyer P.J., Katsari V., Sarafis P., Aletras V., Niakas D. Greek students' attitudes, perception and knowledge regarding generic medicines in times of economic crisis: a cross-sectional study // BMC Med Educ. 2018. N 18(1). 262 p. 19. Drozdowska A., Hermanowski T. Exploring factors underlying the attitude of community pharmacists to generic substitution: a nationwide study from Poland // Int J Clin Pharm. 2016. N 38(1). P. 162- 170. 20. Dunne S., Shannon B., Hannigan A., Dunne C., Cullen W. Physician and pharmacist perceptions of generic medicines: what they think and how they differ // Health Policy. 2014. N 116(2-3). P. 214-23. 21. Dunne S.S., Dunne C.P. What do people really think of generic medicines? A systematic review and critical appraisal of literature on stakeholder perceptions of generic drugs // BMC Med. 2015 N13. 173 p. 22. Dunne S.S., Shannon B., Cullen W., Dunne C.P. Beliefs, perceptions and behaviours of GPs towards generic medicines. Fam Pract. 2014 N 31(4). P. 467-74. 23. Dunne S.S., Shannon B., Cullen W., Dunne C.P. Perceptions and attitudes of community pharmacists towards generic medicines // J Manag Care Spec Pharm. 2014. N 20(11). P. 1138-46. 24. Dunne S.S. What Do Users of Generic Medicines Think of Them? A Systematic Review of Consumers' and Patients' Perceptions of, and Experiences with, Generic Medicines // Patient. 2016. N 9(6). P. 499-510. 25. Dylst P., Vulto A., Godman B., Simoens S. Generic medicines: solutions for a sustainable drug market? // Appl Health Econ Health Policy. 2013. N 11(5). P. 437-43. 26. Dylst P., Vulto A., Simoens S. Societal value of generic medicines beyond cost-saving through reduced prices // Expert Rev Pharmacoecon Outcomes Res. 2015. N 15(4). P. 701-11 27. El-Dahiyat F., Kayyali R., Bidgood P. Physicians' perception of generic and electronic prescribing: A descriptive study from Jordan // J Pharm Policy Pract. 2014 N 7. 7 p. 28. El-Jardali F., Fadlallah R., Morsi R.Z., Hemadi N., Al-Gibbawi M., Haj M., Khalil S., Saklawi Y., Jamal D., Akl E.A. Pharmacists' views and reported practices in relation to a new generic drug substitutioк n policy in Lebanon: a mixed methods study // Implement Sci. 2017. N12(1). 23p. 29. Fadare J.O., Adeoti A.O., Desalu O.O., Enwere O.O., Makusidi A.M., Ogunleye O., Sunmonu T.A., Truter I., Akunne O.O., Godman B. The prescribing of generic medicines in Nigeria: knowledge, perceptions and attitudes of physicians // Expert Rev Pharmacoecon Outcomes Res. 2016. N 16(5). P. 639-650. 30. Flood D., Mathieu I., Chary A., García P., Rohloff P. Perceptions and utilization of generic medicines in Guatemala: a mixed-methods study with physicians and pharmacy staff // BMC Health Serv Res. 2017. N 17(1). 27 p. 31. Fraeyman J., Peeters L., Van Hal G., Beutels P., De Meyer G.R., De Loof H. Consumer choice between common generic and brand medicines in a country with a small generic market // J Manag Care Spec Pharm. 2015. N 21(4). P. 288-96. 32. Gebresillassie B.M., Belachew S.A., Tefera Y.G., Abebe T.B., Mekuria A.B., Haile K.T., Erku D.A. Evaluating patients', physicians' and pharmacy professionals' perception and concern regarding generic medicines in Gondar town, northwest Ethiopia: A multi-stakeholder, cross-sectional survey // PLoS One. 2018. N 13(11). P. e0204146. 33. Gyawali S., Hassali M.A., Saha A. A survey exploring the knowledge and perceptions of senior medical students in Nepal toward generic medicines // SAGE Open Med. N 4. P. 2050312116662570. 34. Hassali M.A., Wong Z.Y., Alrasheedy A.A., Saleem F., Mohamad Yahaya A.H., Aljadhey H. Perspectives of physicians practicing in low and middle income countries towards generic medicines: a narrative review // Health Policy. 2014. N 117(3). P. 297-310. 35. Hassali M.A., Wong Z.Y., Alrasheedy A.A., Saleem F., Mohamad Yahaya A.H., Aljadhey H. Does educational intervention improve doctors' knowledge and perceptions of generic medicines and their generic prescribing rate? A study from Malaysia // SAGE Open Med. 2014. N2. P. 2050312114555722. 36. Heikkilä R., Mäntyselkä P., Ahonen R. Price, familiarity, and availability determine the choice of drug - a population-based survey five years after generic substitution was introduced in Finland // BMC Clin Pharmacol. 2011. N 11. 20 p. 37. James P.B., Bah A.J., Margao E.K., Hanson C., Kabba J.A., Jamshed S.Q. Exploring the Knowledge and Perception of Generic Medicines among Final Year Undergraduate Medical, Pharmacy, and Nursing Students in Sierra Leone: A Comparative Cross-Sectional Approach // Pharmacy (Basel). 2018. N 6(1). 3p. 38. Jamshed S.Q., Ibrahim M.I., Hassali M.A., Sharrad A.K., Shafie A.A., Babar Z.U. Understanding and perceptions of final-year Doctor of Pharmacy students about generic medicines in Karachi, Pakistan: a quantitative insight // Adv Med Educ Pract. 2015. N 6. P.359-66. 39. Keenum A.J., Devoe J.E., Chisolm D.J., Wallace L.S. Generic medications for you, but brand-name medications for me // Res Social Adm Pharm. 2012. N 8(6). P. 574-8. 40. Kumar R., Hassali M.A., Saleem F., Alrasheedy A.A., Kaur N., Wong Z.Y., Kader M.A. Knowledge and perceptions of physicians from private medical centres towards generic medicines: a nationwide survey from Malaysia // J Pharm Policy Pract. 2015 N 8(1). 11 p. 41. Lee V.W., Cheng F.W., Fong F.Y., Ng E.E., Lo L.L., Ngai L.Y., Lam A.S. Branded versus generic drug use in chronic disease management in Hong Kong-perspectives of health care professionals and the general public // Hong Kong Med J. 2018. N 24(6). P. 554-560. 42. Mahdi L.A., Kadhim D.J., Al-Jumaili A.A. Knowledge, Perception and Attitude Regarding Generic Medicines among Iraqi Physicians // Innov Pharm. 2020. N 11(1). Article 9. P. 1-10. 43. Maly J., Dosedel M., Kubena A., Vlcek J. Analysis of pharmacists' opinions, attitudes and experiences with generic drugs and generic substitution in the Czech Republic // Acta Pol Pharm. 2013. N 70(5). P. 923-31. 44. Mattioli F., Siri G., Castelli F., Puntoni M., Zuccoli M.L., Stimamiglio A., Martelli A. Approval rating and opinion of outpatients and general practitioners toward generic drugs: a questionnaire-based real-world study // Patient Prefer Adherence. 2017. N 11. P. 1423-1433. 45. Mendoza-Chuctaya G., Cubas-Llalle W.S., Mejia C.R., Chachaima-Mar J.E., Montesinos-Segura R., Arce-Villalobos L.R., Mamani-Cruz J.C. Percepción de la población con respecto a medicamentos genéricos frente a los de marca en hospitales del Perú [The population's perceptions of generic drugs compared to original brand-name drugs in Peruvian hospitals] // Cad Saude Publica. 2019. N 35(10). P. 1 -13. 46. Mohammed A.S., Woldekidan N.A., Mohammed F.A. Knowledge, attitude, and practice of pharmacy professionals on generic medicines in Eastern Ethiopia: A cross-sectional study // PLoS One. 2020. N 15(7). P. e0235205. 47. O'Leary A., Usher C., Lynch M., Hall M., Hemeryk L., Spillane S., Gallagher P., Barry M. Generic medicines and generic substitution: contrasting perspectives of stakeholders in Ireland // BMC Res Notes. 2015. N8. 790 p. 48. Quintal C., Mendes P. Underuse of generic medicines in Portugal: an empirical study on the perceptions and attitudes of patients and pharmacists // Health Policy. 2012. N 104(1). P. 61-8. 49. Rana P., Roy V. Generic medicines: issues and relevance for global health // Fundam Clin Pharmacol. 2015. N 29(6). P. 529-42. 50. Salhia H.O., Ali A., Rezk N.L., El Metwally A. Perception and attitude of physicians toward local generic medicines in Saudi Arabia: A questionnaire-based study // Saudi Pharm J. 2015. N 23(4). P. 397-404. 51. Salmane Kulikovska I., Poplavska E., Ceha M., Mezinska S. Use of generic medicines in Latvia: awareness, opinions and experiences of the population // J Pharm Policy Pract. 2019. N12. 1 p. 52. Shankar P.R., Herz B.L., Dubey A.K., Hassali M.A. Assessment of knowledge and perceptions toward generic medicines among basic science undergraduate medical students at Aruba // Indian J Pharmacol. 2016. N 48 (Suppl 1). P. 29-32. 53. Shraim N.Y., Al Taha T.A., Qawasmeh R.F., Jarrar H.N., Shtaya M.A.N., Shayeb L.A., Sweileh W.M. Knowledge, attitudes and practices of community pharmacists on generic medicines in Palestine: a cross-sectional study // BMC Health Serv Res. 2017 N 17(1). 847 p. 54. Toverud E.L., Hartmann K., Håkonsen H.A Systematic Review of Physicians' and Pharmacists' Perspectives on Generic Drug Use: What are the Global Challenges? // Appl Health Econ Health Policy. 2015. N 13(Suppl 1). P. 35-45. 55. Tsaprantzi A.V., Kostagiolas P., Platis C., Aggelidis V.P., Niakas D. The Impact of Information on Doctors' Attitudes Toward Generic Drugs // Inquiry. 2016. N 53. P. 1–8 56. WHO. The World Medicines Situation // WHO/EMP/MIE/2011.2.6. Geneva: World Health Organization, 2011. https://www.who.int/health-accounts/documentation/world_medicine_situation.pdf?ua%2520&hx003D%3B1 (дата обращения: 15.07.2021). 57. Wong Z.Y., Hassali M.A., Alrasheedy A.A., Saleem F., Yahaya A.H., Aljadhey H. Patients' beliefs about generic medicines in Malaysia // Pharm Pract (Granada). 2014. N 12(4). 474 p. 58. Yousefi N., Mehralian G., Peiravian F., NourMohammadi S. Consumers' perception of generic substitution in Iran // Int J Clin Pharm. 2015. N 37(3). P. 497-503. 59. Zaoui S., Hakkou F., Filali H. Le médicament générique au Maroc : enquête auprès des médecins [Generic drugs in morocco: survey of physicians]. Therapie. 2011 N. 66(6). P. 499-506. References [1-5]: 1. Abishev U.S. Otchet po rezul'tatam marketingovogo issledovaniya proizvodstvo farmacevticheskih preparatov i medicinskih materialov, Nur–Sultan, 2020. https://atameken.kz/uploads/content/files/Proizvodstvo farmacevticheskih produktov.pdf 2. Otchet tovarishchestva s ogranichennoj otvetstvennost'yu «SK-FARMACIYA» po itogam 2020 goda. Nur–Sultan, 2020. https://sk-pharmacy.kz/files4/Narodnyj kontrol'/Godovoj otchet ED za 2020 god.pdf 3. Prikaz Ministerstva zdravoohraneniya Respubliki Kazahstan ot 27 yanvarya 2021 goda № ҚR DSM-10 «Ob utverzhdenii pravil provedeniya ekspertizy lekarstvennyh sredstv i medicinskih izdelij» https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2100022144 4. Prikaz Ministra zdravoohraneniya Respubliki Kazahstan ot 16 iyulya 2021 goda № ҚR DSM-61 «Ob utverzhdenii pravil osushchestvleniya sooplaty». https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2100023589 5. Reshenie Soveta Evrazijskoj ekonomicheskoj komissii ot 3 noyabrya 2016 g. № 78 "O Pravilah registracii i ekspertizy lekarstvennyh sredstv dlya medicinskogo primeneniya". https://docs.eaeunion.org/docs/ruru/01411969/cncd_21112016_78
Көрген адамдардың саны: 41

Түйенді сөздер:

Библиографиялық сілтемелер

Калиева Д.Е., Тургамбаева А.К., Керимбаева З.А., Жумамбаева С.М. Медициналық қызметкерлер және науқастар арасындағы генерик дәрілік заттар туралы жалпы ақпарат: әдебиеттерге шолу // Ғылым және Денсаулық сақтау. 2021. 5 (Т.23). Б. 236-247. doi 10.34689/SH.2021.23.5.025